Po ponad pięciu latach od zniesienia odrębnego postępowania gospodarczego, Ministerstwo Sprawiedliwości zaprojektowało zmiany w kodeksie postępowania cywilnego, których celem jest powrót rygoryzmu procesowego dla podmiotów profesjonalnych. Projektowane przepisy o zmianach w postępowaniach gospodarczych wtłaczają do rygoryzmu gospodarczego nowe kategorie spraw – czyli z takich stosunków prawnych, które z reguły wiążą się z obrotem gospodarczym sensu stricto, lecz nie zawsze łączą wyłącznie przedsiębiorców.

W 2016r. do polskich sądów powszechnych wpłynęło 805 237 spraw gospodarczych. Na tle innych państw członkowskich Unii Europejskiej wypadamy nieco gorzej niż przeciętnie – według statystyk wpływów spraw cywilnych i gospodarczych na 100 tys. mieszkańców najwięcej pracy mają sądy w Belgii (6 828 spraw na 100 tys. mieszkańców), Rumunii (5 195 spraw) i na Węgrzech (4 364 sprawy), zaś najmniej – w Anglii i Walii (412) oraz w Finlandii (190 spraw). Według statystyk na 100 tys. mieszkańców Polski wpływ spraw cywilnych i gospodarczych wynosił 2 769 spraw w 2016r.

Powrót odrębnego postępowania gospodarczego
Odrębne postępowanie gospodarcze funkcjonowało w Polsce ponad 20 lat – od października 1989r. do maja 2012r. Zmiany w rozpatrywaniu spraw gospodarczych, które zostały wprowadzone w 2012r., uzasadniano nadmiernym formalizmem – nawet dla przedsiębiorców. Po latach od złagodzenia rygoryzmu okazało się jednak, że procedowanie spraw gospodarczych przez sądy w trybie zwykłym nie spełnia wymogów obrotu gospodarczego. Zgodnie bowiem z zapotrzebowaniem rynku, sprawy gospodarcze powinny być rozpatrywane szybciej niż inne sprawy cywilne.

Tymczasem od 2012r. wpływ spraw gospodarczych stale wzrasta (z 1,44 mln spraw w 2012r. do 1,72 mln spraw w 2015r.), rośnie także liczba spraw zaległych (ze183 tys. spraw w 2012r. do 238 tys. w 2015r.), a dodatkowo zwiększają się opóźnienia w sądach gospodarczych (przeciętny czas trwania postępowania w sprawach gospodarczych wzrósł z 9,1 miesiąca do 12,4 miesiąca – w sądach okręgowych oraz z 6,4 miesiąca do 8,4 miesiąca – w sądach rejonowych). Wobec powyższego Ministerstwo Sprawiedliwości opracowało projekt zmian postępowania cywilnego – datowanym na dzień 27 listopada 2017r. projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, który zawiera szeroki zakres zmian w procesie cywilnym, w tym w postępowaniu gospodarczym (projektowane art. 47979 – 47988).

jesteś gotów zostać swoim szefem i przejść na własną działalność, ale powstrzymuje Cię brak pieniędzy na start? Kliknij w ten tekst a dowiesz się jak pozyskać pieniądze na rozpoczęcie działalności gospodarczej.

Postępowanie gospodarcze także dla nie-przedsiębiorców

Według obowiązujących przepisów, sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków cywilnych pomiędzy przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Projektowane przepisy o zmianach w postępowaniach gospodarczych wtłaczają do rygoryzmu gospodarczego nowe kategorie spraw – czyli z takich stosunków prawnych, które z reguły wiążą się z obrotem gospodarczym sensu stricto, lecz nie zawsze łączą wyłącznie przedsiębiorców. Do takich spraw można zaliczyć spory z umów o roboty budowlane oraz umów związanych z procesem budowlanym służące wykonaniu robót budowlanych, umów leasingu, jak również sprawy przeciwko osobom odpowiadającym za dług przedsiębiorcy.

Ministerstwo wprawdzie zakłada, że w sporach z kategorii umów budowlanych i leasingowych nie zawsze stronami są jedynie przedsiębiorcy – lecz wskazując na wyspecjalizowanie sądów gospodarczych kwalifikuje takie sprawy do rozpoznania w trybie obostrzonego rygoryzmu gospodarczego.

Jeśli zaś chodzi o kategorię spraw przeciwko osobom, które nie są przedsiębiorcami, a odpowiadają za dług przedsiębiorcy, to za rozpatrywanie takich sporów przez sądy gospodarcze przemawiać ma, zdaniem Ministerstwa, fakt, iż sam dług wynika z działalności gospodarczej tego przedsiębiorstwa.

Projekt zmian precyzuje również, że chodzi o wynikłą zarówno z ustawy, jak i z czynności prawnej, odpowiedzialność za cudzy dług, w tym nie tylko odpowiedzialność wyłączną, lecz także solidarną i posiłkową.

Spod rygoryzmu gospodarczego mają być jednak wyłączone sprawy o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej po jej ustaniu oraz sprawy pomiędzy przedsiębiorcami o wierzytelność nabytą od osoby niebędącej przedsiębiorcą, chyba że wierzytelność ta powstała ze stosunku prawnego w zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez wszystkie jego strony.
Dodatkowo projektodawca proponuje rozwiązanie, zgodnie z którym strona postępowania, która nie jest przedsiębiorcą, będzie mieć możliwość wnioskowania o rozpoznanie danej sprawy z pominięciem trybu gospodarczego (czyli na zasadach ogólnych). O sposobie procedowania sprawy będzie ostatecznie decydować już na początku postępowania sąd, którego ocena będzie oparta m.in. o decyzję naczelnika urzędu skarbowego dotyczącą ustalenia wysokości podatku dochodowego w formie karty podatkowej.

Ograniczenia w stosowaniu instytucji procesowych

W omawianym projekcie znalazły się zapisy dotyczące wyłączenia w postępowaniu gospodarczym niektórych instytucji procesowych obowiązujących w zwykłym procesie cywilnym. Powyższe ma znaleźć uzasadnienie w szybkości postępowania gospodarczego, co ma zostać osiągnięte w pominięciu instytucji skutkujących dużymi opóźnieniami w rozpatrywaniu spraw. Według projektu, wyłączone mają zostać:

 możliwość zmiany powództwa polegająca na wystąpieniu z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia dotychczasowego;
 zawieszenie postępowania na skutek niestawiennictwa stron na rozprawie (art. 177 § 1 pkt 5 k.p.c.);

 zmiany podmiotowe w postępowaniu (wezwanie do udziału w procesie; poza wyłączeniem pozostaje wciąż przypozwanie z art. 84-85 k.p.c. i interwencja z art. 75-83 k.p.c.);

 przekazanie sprawy przez sąd rejonowy do sądu okręgowego w trybie art. 205 k.p.c.;
 powództwo wzajemne;

 rozpatrywanie przez sąd z urzędu niewłaściwości, którą dałaby się usunąć za pomocą umowy stron (jedynie na zgłoszony i uzasadniony zarzut pozwanego).